Dlaczego powstał
Powodem była technologia. Dopóki książki przepisywano ręcznie, niebezpieczny tekst rozpowszechniał się w dziesiątkach kopii; druk umożliwił produkowanie tysięcy egzemplarzy w ciągu kilku tygodni, a wcześniejsze sposoby kontroli przestały działać.
Stąd wzięła się logika tej listy. Sprawdzanie każdej książki było niemożliwe, a wykaz zakazanych publikacji pozwalał kontrolować drukarnie i księgarzy - to właśnie do nich dokument był przede wszystkim skierowany.
To znamienne, że lista powstała właśnie w odpowiedzi na obniżenie kosztów kopiowania. Tak dzieje się niemal zawsze: nowa technologia rozpowszechniania informacji tworzy nowe sposoby kontroli - i to samo powtarzało się w przypadku radia, kina i internetu.
Trafiały na nią nie tylko dzieła teologiczne. Znajdowały się tam prace naukowe, filozoficzne i powieści - od książek o ruchu Ziemi po literaturę uznaną za niemoralną.
Jak działała w praktyce
Działanie listy nie było wszędzie takie samo. W niektórych krajach przestrzegano jej ściśle, w innych pozostawała niemal formalnością; władze świeckie często miały własne wykazy, które nie pokrywały się z kościelnym.
Istniało też rozwiązanie pośrednie: książkę dopuszczano po wprowadzeniu poprawek. Wydawcy wskazywano, które fragmenty należy usunąć, a tekst ukazywał się ze skrótami - bez informowania, co dokładnie usunięto.
- lata 1450.Pojawia się druk. Nakłady rosną z dziesiątek ręcznie sporządzanych kopii do tysięcy egzemplarzy.
- 1559Ukazuje się pierwszy ogólny wykaz zakazanych książek, wiążący dla katolików.
- XVII wiekNa listę trafiają dzieła naukowe, w tym prace o ruchu Ziemi.
- 1966Wykaz traci moc wiążącą i przestaje być aktualizowany.
Jak każdy zakaz, lista działała też odwrotnie. Trafienie na nią sprawiało, że książka stawała się bardziej zauważalna, a znane są przypadki, gdy wydawcy celowo zabiegali o wpisanie jej na listę - podnosiło to sprzedaż.
Była też źródłem dla historyków. Kolejne wydania wykazu pokazują, co w danej dekadzie uznawano za niebezpieczne - i stanowią dość dokładną mapę lęków epoki.
Wykaz zniesiono w 1966 roku. Formalnie przestał mieć moc prawną i został ogłoszony moralnym drogowskazem, a następnie całkowicie zaprzestano jego aktualizowania.
Doczytaj w aplikacji Miqo
Jeszcze 1 minuta, a na końcu quiz. Znajdziesz go w dziale „Mroczna historia → Cenzura”
Skieruj tu aparat telefonu, a otworzy się App Store lub Google Play.
Źródła
- Wykaz książek zakazanych katolikom do czytania wydawano od połowy XVI wieku
- obejmował dzieła teologiczne, naukowe oraz literackie. Sposób jego stosowania różnił się w zależności od kraju, a obok całkowitego zakazu stosowano wydania ze skrótami. Lista straciła moc wiążącą w 1966 roku