Neden ortaya çıktı?
Nedeni teknolojiydi. Kitaplar elle çoğaltılırken tehlikeli bir metin onlarca kopya hâlinde yayılıyordu; matbaa, haftalar içinde binlerce nüsha basmayı mümkün kıldı ve eski denetim yöntemleri işe yaramaz hâle geldi.
Listenin ardındaki mantık da buydu. Her kitabı denetlemek imkânsızdı; yasaklı kitaplar listesi ise denetimi matbaalar ve kitapçılar üzerinden yürütmeyi sağlıyordu. Belgenin asıl muhatapları da onlardı.
Listenin özellikle çoğaltma maliyetinin düşmesine tepki olarak ortaya çıkması dikkat çekici. Bu neredeyse her zaman böyle olur: Bilginin yayılmasını sağlayan yeni bir teknoloji, onu denetlemenin yeni yollarını doğurur; radyo, sinema ve internetle de aynı şey yaşandı.
Listeye yalnızca teolojik eserler girmedi. Bilimsel çalışmalar, felsefi eserler ve romanlar da listede yer aldı; Dünya'nın hareketi üzerine kitaplardan ahlaka aykırı kabul edilen edebiyata kadar.
Uygulamada nasıl işliyordu?
Listenin etkisi her yerde aynı değildi. Bazı ülkelerde sıkı biçimde uygulanırken, bazılarında neredeyse bir formalite olarak kaldı; laik makamların da çoğu zaman kiliseninkinden farklı kendi listeleri vardı.
Bir ara seçenek de vardı: Kitap, düzeltmelerden sonra onaylanabiliyordu. Yayıncıya hangi bölümlerin çıkarılacağı bildirilir, metin de tam olarak neyin çıkarıldığı açıklanmadan eksiltilmiş hâliyle yayımlanırdı.
- 1450'lerMatbaa ortaya çıkar. Baskı sayıları, onlarca el yazması kopyadan binlerce nüshaya yükselir.
- 1559Katolikler için bağlayıcı olan ilk genel yasaklı kitaplar listesi yayımlanır.
- 17. yüzyılDünya'nın hareketi üzerine çalışmalar da dâhil olmak üzere bilimsel eserler listeye girer.
- 1966Liste bağlayıcılığını yitirir ve güncellenmeyi bırakır.
Her yasak gibi bu liste de ters yönde işliyordu. Bir kitabın listede yer alması onu daha görünür kılıyor, bazı yayıncıların da satışları artıracağı için bilerek listeye alınmaya çalıştığı biliniyordu.
Liste, tarihçiler için de bir kaynak işlevi gördü. Farklı baskıları, her on yılda neyin tehlikeli kabul edildiğini gösteriyor ve dönemin kaygılarının oldukça kesin bir haritasını sunuyor.
Liste 1966'da kaldırıldı. Resmî olarak kanun hükmünü yitirdi ve ahlaki bir rehber ilan edildi; ardından tamamen güncellenmeyi bıraktı.
Devamını Miqo uygulamasında oku
1 dakika daha, sonunda da bir test. “Karanlık Tarih → Sansür” bölümünde bulabilirsin
App Store veya Google Play'i açmak için telefonunun kamerasını buraya tut.
Kaynaklar
- Katoliklerin okumasının yasak olduğu kitapların listesi 16. yüzyılın ortalarından itibaren yayımlandı ve teolojik, bilimsel ve edebî eserleri içeriyordu
- uygulanışı ülkelere göre değişiyordu, tam yasakların yanı sıra eksiltilmiş baskılar da kullanılıyordu. Liste 1966'da bağlayıcılığını yitirdi