Ev, boş bırakılmış bir soru gibi
Bir yerin neden terk edildiği genellikle sıkıcıdır: Mirasçılar anlaşamamıştır, ev sahibi taşınmıştır, arsa imar bekliyordur ya da tadilatın yıkımdan daha pahalı olduğu anlaşılmıştır. Bu açıklamaları kimse bilmez ve araştırmaz, çünkü kimse onları ilginç bulmaz.
Oysa evin kendisi pek çok malzeme sunar: Gıcırtılar, karanlık, kırık pencereler, geride bırakılmış eşyalar. İçeri bakan kişi gerçek bir korku yaşar ve bu korku bir neden gerektirir. Böylece bu duyguyu açıklayan bir hikâye ortaya çıkar.
Boş bir ev ortaya çıkar. Gerçek neden genellikle sıradandır ve kimse tarafından bilinmez.
İçeride biri korku hisseder. Bir gıcırtı, soğuk, birinin varlığı hissi. Duygu gerçektir ama açıklaması yoktur.
Eve bir hikâye yakıştırılır. Çoğu zaman, başka bir yerde gerçekleşmiş olsa bile, herhangi bir döneme ait yerel bir trajedi kullanılır.
Hikâye anlatıldıkça ayrıntılar eklenir. Her anlatıcı yılı, adı ve bir siluetin göründüğü pencereyi ekler. İki nesil sonra hikâye ayrıntılarla doludur.
En çarpıcı olan üçüncü adımdır. Genellikle çevrede gerçekten yaşanmış bir olay vardır ve efsane ona tutunur; çünkü bu, efsaneyi görünüşte doğrulanabilir kılar: Yaşlılar böyle bir şeyin gerçekten yaşandığını doğrulayabilir. Ancak bu olayla söz konusu ev arasında hiçbir bağlantı yoktur.
Tekrarlanan ayrıntılar
- Penceredeki ışıkSağlam kalmış bir camdaki farların ya da batan güneşin yansıması. Bu tür hikâyelerin hepsinde en sık görülen ayrıntı.
- Çocuk ya da beyazlı kadınKorkudan çok acıma uyandıran bir figür. Bu tür imgeler, korkutucu olanlara göre daha kolay hatırlanır ve anlatılır.
- Açılmayan kapıGenellikle sadece eğrilmiş bir kapı kasasıdır. Hikâyede ise kimsenin girmesine izin verilmeyen bir odaya dönüşür.
Bu benzerlikler, hikâye anlatıcılarının birbirleriyle iletişim kurmasıyla değil, bütün evlerin benzer fiziksel özelliklere ve bütün insanların benzer algılara sahip olmasıyla açıklanır. Gıcırtılar, hava akımları ve ışık oyunları her yerde vardır; insanlar da bunları her yerde benzer biçimde açıklar.
Bir de gece yaşanan olaylar eklenir. Böyle bir yerde geceleyen biri, zihni uyanmış ama bedeni henüz uyanmamışken uyku ile uyanıklık arasındaki bir durumu deneyimleyebilir ve odada bir varlık hissedebilir. Bu anlatı bir görgü tanıklığı gibi duyulur.
Terk edilmiş bir ev hakkındaki efsane genellikle neyle başlar?
Farklı evlerin hikâyelerinde ayrıntılar neden örtüşür?
Kaynaklar
- Şehir efsanelerinin anlatıldıkça ayrıntılarla zenginleşmesini sağlayan mekanizmalar halkbilimi çalışmalarında açıklanır
- uyanırken bir varlık hissetmek ise uyku ile uyanıklık arasındaki bir durumla açıklanır
“Şehir Efsaneleri” dizisinde sıradaki
2 makalenin tamamı sitede, 3 tane daha uygulamada
