Jeden typ w różnych kulturach
Podobieństwo takich postaci zauważono już na początku XX wieku, porównując mity z różnych kontynentów. Nie chodzi o wygląd, lecz o zestaw cech: spryt, obżarstwo, skłonność do oszustwa, zdolność zmieniania postaci i całkowitą niezdolność do dotrzymywania umów.
- AnansiPająk z opowieści zachodnioafrykańskich. Podstępem zdobywa od boga nieba wszystkie opowieści świata i przekazuje je ludziom.
- KojotPostać z mitów rdzennych ludów Ameryki Północnej. Kradnie ogień dla ludzi i nieustannie wpada w kłopoty przez swoją chciwość.
- HermesJuż pierwszego dnia życia kradnie stado starszemu bratu, a potem godzi się z nim, dając mu dopiero co wynalezioną lirę.
Zwróć uwagę na powtarzający się motyw: kradzież, która zamienia się w dar dla ludzi. Ogień, opowieści i instrument muzyczny pojawiają się dzięki łamaniu zasad i w żaden inny sposób pojawić się nie mogą, bo uczciwą drogą nikt by ich ludziom nie oddał.
Trickster to negatywna postać, coś w rodzaju pomniejszego złoczyńcy.
Częściej jest bohaterem kulturowym: przynosi ludziom coś, czego wcześniej nie mieli. Nie służy złu, lecz zmianie - dlatego jest jednocześnie niebezpieczny i pożyteczny.
Po co potrzebna jest taka postać
Każdy mit ma swój porządek: bogowie są na swoich miejscach, a zasady zostały ustalone. W takim świecie nic nie może się wydarzyć. Trickster jest źródłem chaosu wpisanym w ten świat i bez niego historia się nie zacznie, a świat na zawsze pozostanie taki, jaki został stworzony.
Ma też rolę społeczną. Opowieści o spryciarzu pozwalały śmiać się z silnych i z zasad, nie podważając ich na serio. Podobną funkcję pełnili błaznowie i karnawały: dozwolone na pewien czas naruszenie porządku wzmacnia sam porządek.
Ten typ postaci nigdzie nie zniknął. Bohater, który oszukuje, czarująco kłamie i ostatecznie ratuje wszystkich, jest stałym elementem filmów i seriali. Wybaczamy mu rzeczy, których nie wybaczylibyśmy nikomu innemu, dokładnie z tych samych powodów co 3000 lat temu.
Co trickster najczęściej robi w mitach?
Po co mitologiom potrzebna jest taka postać?
Źródła
- Porównawcze opisy trickstera w mitologiach różnych ludów prowadzi się od prac z początku XX wieku
- historie o Anansim, Kojocie i Hermesie należą do różnych tradycji i nie są ze sobą powiązane pochodzeniem
Dalej w serii „Bohaterowie i potwory”
3 artykuły w całości na stronie, jeszcze 4 w aplikacji
