Dwie strony tej samej logiki
Kradzieże i drobne przestępstwa często karano łagodniej: oskarżoną uznawano za uległą, działającą pod czyimś wpływem albo z konieczności.
Przestępstwa przeciwko mężowi lub porządkowi w domu karano szczególnie surowo: odczytywano je jako zamach nie na człowieka, lecz na porządek społeczny.
Obie strony wyrosły z tego samego źródła. Skoro kobietom przypisywano mniejszą samodzielność, mniej winy przypisywano im za zwykłe przewinienia - tym straszniejszy wydawał się czyn, który podważał przypisaną im rolę.
Stąd także odrębne typy przestępstw, które w ogóle nie istniały w odniesieniu do mężczyzn. Wiele systemów prawnych przez stulecia uznawało za szczególnie ciężkie czyny, w których ofiarą stawał się mąż lub głowa domu, i przewidywało za nie osobną karę.
Co zmieniało się z czasem
Odrębne typy przestępstw. Osobne przestępstwa i osobne kary powiązane z pozycją oskarżonej w rodzinie.
Równość formalna. Stopniowo odrębne typy przestępstw są znoszone, a prawo przestaje różnicować oskarżonych ze względu na płeć.
Nierówność w praktyce. Równość formalna pozostaje, ale badania wykazują systematyczne różnice w rzeczywiście wydawanych wyrokach.
Analiza przyczyn. Różnicę wiąże się nie z samym prawem, lecz z decyzjami podejmowanymi na każdym etapie: kogo się zatrzymuje, komu stawia zarzuty, komu udziela odroczenia.
Trzeci etap zbadano najdokładniej. Prace z różnych krajów pokazują łagodniejsze kary za porównywalne czyny, przy czym znaczną część różnicy wyjaśniają uwzględniane okoliczności - posiadanie dzieci, wcześniejsze wyroki, rola w przestępstwie popełnionym przez grupę.
Ale nie wszystko da się wyjaśnić. Część różnic pozostaje także po uwzględnieniu takich okoliczności i właśnie ten pozostały element budzi spory: jedni widzą w nim pobłażliwość, inni - drugą stronę tych samych dawnych wyobrażeń o tym, jaka powinna być kobieta.
Osobna kwestia to warunki odbywania kary. Zakładów dla kobiet jest mniej, znajdują się dalej od domu, a kontakt z dziećmi częściej zostaje utracony; przy formalnie takim samym wymiarze kary jej skutki okazują się różne.
Doczytaj w aplikacji Miqo
Jeszcze 1 minuta, a na końcu quiz. Znajdziesz go w dziale „Przestępczość → Przestępczynie”
Skieruj tu aparat telefonu, a otworzy się App Store lub Google Play.
Źródła
- Historyczne systemy prawne przewidywały odrębne typy przestępstw i kary związane z pozycją kobiety w rodzinie
- po formalnym zniesieniu tych norm badania nadal wykazują różnice w orzekanych karach, z których część wyjaśniają uwzględniane w sprawie okoliczności