Trzy znane przypadki
- KonserwySposobu na długie przechowywanie żywności szukano po ogłoszeniu nagrody: armia musiała czymś wyżywić wojsko podczas kampanii.
- Zegarki na rękęPrzed wojną uważano je za kobiecą ozdobę. W okopach zegarki kieszonkowe okazały się niewygodne, więc zaczęto nosić je na pasku.
- PodpaskiSuperchłonny materiał produkowano do opatrywania ran. Pielęgniarki zaczęły stosować go w innym celu, a po wojnie producent rozpoczął produkcję podpasek.
Drugi przypadek najlepiej pokazuje ten mechanizm. Nie chodziło o wynalazek - zegarki na rękę już istniały. Chodziło o to, że wojna sprawiła, iż coś uznawanego za niestosowne stało się praktyczne, a po wojnie nie dało się już wrócić do dawnego porządku.
Wojna rzadko coś wynajduje. Usuwa przeszkody - przyzwyczajenia, konwenanse i cenę - dlatego w ciągu kilku lat dzieje się to, na co w normalnych warunkach potrzeba byłoby dziesięcioleci.
Co jeszcze rozpowszechniło się tak samo
Zbrojoną taśmę klejącą produkowano do uszczelniania skrzyń z amunicją i tak, by wytrzymywała deszcz. Po wojnie budowlańcy zaczęli używać jej w domach i trafiła na półki każdego sklepu z artykułami gospodarczymi.
Torebki herbaciane rozpowszechniły się jako sposób na szybkie wydawanie porcji bez użycia zaparzacza. Kuchenka mikrofalowa wyrosła z technologii radarowej, a klej błyskawiczny - z próby stworzenia przezroczystego celownika.
Są też przykłady odwrotne, o których mówi się rzadziej. Wiele rzeczy zamiast tego odkładano: cywilne prace rozwojowe zamrażano, produkcję przestawiano, a całe dziedziny stały w miejscu przez lata.
Historycy ostrzegają też przed atrakcyjnym wnioskiem, że wojna napędza postęp. Przyspiesza wąski zestaw dziedzin potrzebnych na froncie, a ogólny koszt tego przyspieszenia jest niewspółmierny do zysku.
Wymowna jest również droga odwrotna. Część rozwiązań wymyślonych na potrzeby frontu w cywilnym życiu w ogóle się nie przyjęła: były zbyt drogie, zbyt niewygodne albo po prostu niepotrzebne. Zostaje to, co rozwiązywało problem istniejący także bez wojny.
Osobną kategorię stanowią rzeczy zmienione z powodu niedoborów. Zamienniki kawy, margaryna zamiast masła, papierowe opakowania zamiast blaszanych. Część takich zamienników zniknęła po wojnie, a część się utrwaliła jako tańsza.
Co wojna robi z wynalazkami?
O czym pamiętać przy wniosku, że wojna napędza postęp?
Źródła
- Konserwowanie żywności, rozpowszechnienie zegarków na rękę, przemysłowa produkcja artykułów higienicznych i zbrojona taśma klejąca są związane z potrzebami wojskowymi
- historycy zauważają, że przyspieszenie dotyczy wąskiego zestawu dziedzin i nie oznacza ogólnego przyspieszenia postępu
Dalej w serii „Wojny i pokój”
2 artykuły w całości na stronie, jeszcze 2 w aplikacji
