Drie bekende gevallen
- ConservenEr werd naar een manier gezocht om voedsel lang te bewaren nadat er een beloning was uitgeloofd: het leger moest zijn troepen tijdens veldtochten te eten kunnen geven.
- PolshorlogesVoor de oorlog werden ze als een vrouwelijk accessoire beschouwd. In de loopgraven waren zakhorloges onhandig en raakten polshorloges ingeburgerd.
- MaandverbandHet superabsorberende materiaal werd gemaakt voor verbanden. Verpleegsters gingen het voor iets anders gebruiken en na de oorlog ging de fabrikant het produceren.
Het tweede geval laat het mechanisme beter zien dan de andere. Het ging niet om een uitvinding - polshorloges bestonden al. Het ging erom dat oorlog iets wat als ongepast gold praktisch maakte, waarna er geen weg terug meer was.
Oorlog vindt zelden iets uit. Ze neemt bezwaren weg - gewoonte, fatsoen en prijs - waardoor er in een paar jaar dingen gebeuren waar in normale tijden tientallen jaren voor nodig zouden zijn.
Wat verspreidde zich nog meer zo
Versterkte tape werd gemaakt om munitiekisten luchtdicht af te sluiten en bestand te zijn tegen regen. Na de oorlog namen bouwvakkers het mee naar huis en kwam het in de schappen van elke bouwmarkt terecht.
Theezakjes verspreidden zich als een manier om snel porties uit te delen zonder theepot. De magnetron kwam voort uit radartechnologie, terwijl secondelijm ontstond uit een poging om een transparant vizier te maken.
Er zijn ook omgekeerde voorbeelden, waarover minder vaak wordt gesproken. Veel werd juist uitgesteld: civiele ontwikkelingen werden stilgelegd, de productie werd omgeschakeld en hele vakgebieden stonden jarenlang stil.
Historici waarschuwen ook voor de aantrekkelijke conclusie dat oorlog vooruitgang stimuleert. In een beperkt aantal gebieden die aan het front nodig zijn, gaat het sneller, terwijl de totale prijs van die versnelling niet in verhouding staat tot de winst.
Ook de omgekeerde weg is veelzeggend. Sommige oplossingen die voor het front waren bedacht, sloegen in het burgerleven helemaal niet aan: ze waren te duur, te onhandig of gewoon niet nodig. Wat blijft, is wat een probleem oploste dat ook zonder oorlog bestaat.
Een aparte categorie bestaat uit dingen die door schaarste veranderden. Koffiesurrogaten, margarine in plaats van boter en papieren verpakkingen in plaats van blik. Sommige van die vervangingen verdwenen na de oorlog, andere bleven bestaan omdat ze goedkoper waren.
Wat doet oorlog met uitvindingen?
Wat moet je onthouden over het idee dat oorlog vooruitgang stimuleert?
Bronnen
- Het inmaken van voedsel, de verspreiding van polshorloges, de industriële productie van hygiëneproducten en versterkte tape hangen samen met militaire behoeften
- historici merken op dat de versnelling een beperkt aantal gebieden raakt en niet betekent dat de vooruitgang als geheel sneller gaat
Volgende in de serie ‘Oorlogen en vrede’
2 artikelen volledig op de site, nog 2 in de app
