Τρεις γνωστές περιπτώσεις
- ΚονσέρβεςΑναζητούσαν έναν τρόπο να διατηρούν τα τρόφιμα για μεγάλο διάστημα, αφού είχε προκηρυχθεί βραβείο: ο στρατός έπρεπε να βρει κάτι για να ταΐζει τα στρατεύματά του στην εκστρατεία.
- Ρολόγια χειρόςΠριν από τον πόλεμο θεωρούνταν γυναικείο αξεσουάρ. Στα χαρακώματα, τα ρολόγια τσέπης ήταν άβολα και το λουράκι επικράτησε.
- ΣερβιέτεςΤο υπεραπορροφητικό υλικό κατασκευαζόταν για επιδέσμους. Οι νοσοκόμες άρχισαν να το χρησιμοποιούν αλλιώς και μετά τον πόλεμο ο κατασκευαστής ξεκίνησε την παραγωγή του.
Η δεύτερη περίπτωση δείχνει καλύτερα από τις άλλες τον μηχανισμό. Δεν ήταν θέμα εφεύρεσης - τα ρολόγια χειρός υπήρχαν ήδη. Το θέμα ήταν ότι ο πόλεμος έκανε κάτι που θεωρούνταν απρεπές πρακτικό, και μετά δεν υπήρχε επιστροφή.
Ο πόλεμος σπάνια εφευρίσκει. Αφαιρεί τις αντιρρήσεις - τη συνήθεια, την ευπρέπεια, την τιμή - και έτσι μέσα σε λίγα χρόνια συμβαίνουν πράγματα που σε κανονικές συνθήκες θα χρειάζονταν δεκαετίες.
Τι άλλο διαδόθηκε έτσι
Η ενισχυμένη κολλητική ταινία κατασκευαζόταν για να σφραγίζει κιβώτια πυρομαχικών και να αντέχει στη βροχή. Μετά τον πόλεμο, οι οικοδόμοι την έφεραν στο σπίτι και κατέληξε στα ράφια κάθε καταστήματος με είδη για το σπίτι.
Τα φακελάκια τσαγιού διαδόθηκαν ως τρόπος να σερβίρονται γρήγορα οι μερίδες, χωρίς τσαγιέρα. Ο φούρνος μικροκυμάτων προέκυψε από την τεχνολογία των ραντάρ, ενώ η στιγμιαία κόλλα από μια προσπάθεια κατασκευής διαφανούς σκοπευτικού.
Υπάρχουν και αντίστροφες περιπτώσεις, για τις οποίες γίνεται λιγότερος λόγος. Πολλά πράγματα, αντίθετα, καθυστέρησαν: οι μη στρατιωτικές εξελίξεις πάγωσαν, η παραγωγή στράφηκε αλλού και ολόκληροι κλάδοι έμειναν στάσιμοι για χρόνια.
Οι ιστορικοί προειδοποιούν επίσης για το ελκυστικό συμπέρασμα ότι ο πόλεμος προωθεί την πρόοδο. Επιταχύνεται ένα περιορισμένο σύνολο τομέων που χρειάζονται στο μέτωπο, ενώ το συνολικό κόστος αυτής της επιτάχυνσης δεν συγκρίνεται με το όφελος.
Ενδεικτική είναι και η αντίστροφη πορεία. Κάποιες λύσεις που επινοήθηκαν για το μέτωπο δεν επικράτησαν ποτέ στην ειρηνική ζωή: ήταν υπερβολικά ακριβές, υπερβολικά άβολες ή απλώς περιττές. Παραμένει ό,τι έλυνε ένα πρόβλημα που υπάρχει και χωρίς πόλεμο.
Μια ξεχωριστή κατηγορία είναι τα αντικείμενα που άλλαξαν λόγω ελλείψεων. Υποκατάστατα καφέ, μαργαρίνη αντί για βούτυρο, χάρτινες συσκευασίες αντί για τενεκεδένιες. Κάποια από αυτά τα υποκατάστατα εξαφανίστηκαν μετά τον πόλεμο, ενώ άλλα καθιερώθηκαν επειδή ήταν φθηνότερα.
Τι κάνει ο πόλεμος στις εφευρέσεις;
Τι να θυμάσαι για την ιδέα ότι ο πόλεμος προωθεί την πρόοδο;
Πηγές
- Η κονσερβοποίηση, η διάδοση των ρολογιών χειρός, η βιομηχανική παραγωγή ειδών υγιεινής και η ενισχυμένη κολλητική ταινία συνδέονται με στρατιωτικές ανάγκες· οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι η επιτάχυνση αφορά ένα περιορισμένο σύνολο τομέων και δεν σημαίνει γενική επιτάχυνση της προόδου
Επόμενο στη σειρά «Πόλεμοι και ειρήνη»
2 άρθρα ολόκληρα στον ιστότοπο, ακόμη 2 στην εφαρμογή
