Jak powstała ta kategoria
- 1391Pogromy i masowe chrzty. Dziesiątki tysięcy osób jednocześnie wstępują do wspólnoty chrześcijańskiej.
- XV w.Ochrzczone rodziny obejmują stanowiska i wchodzą w związki małżeńskie ze szlachtą. Narasta niezadowolenie i podejrzenie o nieszczerość.
- 1478Powstaje inkwizycja, której jurysdykcja obejmuje ochrzczonych: potajemne wyznawanie dawnej wiary uznaje się za herezję.
- 1492Edykt o wygnaniu stawia przed wyborem: przyjąć chrzest albo wyjechać. Liczba nowych chrześcijan ponownie gwałtownie rośnie.
Kluczowy szczegół prawny jest tu nieoczywisty. Inkwizycja nie miała władzy nad wyznawcami innych religii: zajmowała się herezją wewnątrz chrześcijaństwa. Dlatego chrzest nie chronił, lecz przeciwnie, sprawiał, że człowiek podlegał jej jurysdykcji.
Inkwizycja prześladowała Żydów i muzułmanów za ich wiarę.
Formalnie zajmowała się tylko ochrzczonymi, oskarżając ich o potajemny powrót do dawnej wiary. Nieochrzczeni nie podlegali jej jurysdykcji - dla nich istniało wygnanie.
Czystość krwi
W XV wieku zaczęły pojawiać się statuty o czystości krwi: ograniczano dostęp do stanowisk, zakonów i uniwersytetów osobom, które miały wśród przodków wyznawców innej religii. Wiara człowieka przestała być decydująca.
To była zasadnicza zmiana. Granicę religijną można było przekroczyć przez chrzest, ale linii rodowej - nie, a podejrzenie dziedziczono. Historycy widzą w tym jeden z wczesnych przykładów przejścia od rozróżnienia religijnego do tego, co później nazwano rozróżnieniem rasowym.
Powstała też cała branża zaświadczeń: dowody pochodzenia, świadkowie i poszukiwanie zapisów o przodkach. Dokument poświadczający nienaganne pochodzenie stał się cennym majątkiem, a fałszywe genealogie były na porządku dziennym.
Losy ludzi były jednak różne. Część rodzin rozpłynęła się w społeczeństwie, część wyemigrowała, a część przez stulecia zachowywała pamięć o swoim pochodzeniu - i spory o to, jak powszechne było potajemne wyznawanie dawnej wiary, trwają do dziś.
Kogo nazywano nowymi chrześcijanami?
Dlaczego chrzest nie chronił przed inkwizycją?
Źródła
- Terminu „nowi chrześcijanie” używano w Hiszpanii i Portugalii wobec ochrzczonych Żydów i muzułmanów oraz ich potomków. Jurysdykcja inkwizycji obejmowała ochrzczonych, ponieważ przedmiotem postępowania była herezja
- dla nieochrzczonych w 1492 roku wydano edykt o wygnaniu. Statuty o czystości krwi ograniczały dostęp do stanowisk ze względu na pochodzenie
- skala potajemnego wyznawania dawnej wiary pozostaje przedmiotem dyskusji historiograficznej
Dalej w serii „Inkwizycja”
2 artykuły w całości na stronie, jeszcze 3 w aplikacji
