Nasıl düzenlenmiş
Hücrelerden oluşan halka. Hücreler daire şeklinde dizilir; her biri baştan sona görülebilir ve arkadan aydınlatılır, böylece silüeti merkezden seçilir.
Ortadaki kule. Gardiyan kulenin içindedir; pencereler ve aydınlatma, hücrelerin içindekilerin onu göremeyeceği şekilde düzenlenmiştir.
Belirsizlik. Mahkûm o anda izlenip izlenmediğini bilmez; bu yüzden izleniyormuş gibi davranmak zorunda kalır.
Tasarruf. Yazarın asıl vurgusu buydu: tek bir kişi birçok kişiyi izleyebilir ve herkesin davranışı değişir.
Dördüncü nokta, yazarın temel argümanıydı. Bu tasarımı akılcı ve ucuz bir çözüm olarak sunuyor, yalnızca hapishanelerde değil, okullarda, fabrikalarda ve hastanelerde de uygulanabileceğini düşünüyordu.
Bu tasarıma göre çok az hapishane inşa edildi ve bunlar amaçlandığı gibi işlemedi. Fikir, yapılardan daha etkili oldu: Mimari bir çözüm olarak neredeyse hiç hayata geçmedi.
Neden hâlâ konuşuluyor
İki yüz yıl sonra bir filozof, bu tasarımı modern toplumun bir imgesi olarak kullandı. Mesele kule değil, denetimin içselleştirilmesidir: İzlenip izlenmediğini bilmeyen kişi kendini izlemeye başlar ve dışarıdaki gardiyana artık gerek kalmaz.
Kameralar, algoritmalar ve dijital ayak izi hakkında konuşurken bu imgeye bu kadar sık başvurulmasının nedeni de bu. Mekanizma benzer: O anda izlenip izlenmediğini bilmezsin ve cevaptan bağımsız olarak bu durum davranışını değiştirir.
İlk tasarımdan önemli bir fark da var. Modern biçiminde gözetim çoğu zaman tamamen görünmez; ortada ne bir kule ne de izlendiğin hissi vardır. Bu yüzden davranış, bundan haberdar olan kişilerde değişir, diğerlerinde ise değişmez.
Metaforu kullanırken dikkatli olmak da önemli. Bu metafor tek bir mekanizmayı açıklar, her şeyi değil: Her gözetim sistemini hapishaneyle karşılaştırmak, asıl önemli olan ayrımları gözden kaçırmak demektir.
Devamını Miqo uygulamasında oku
1 dakika daha, sonunda da bir test. “Suç → Hapishane” bölümünde bulabilirsin
App Store veya Google Play'i açmak için telefonunun kamerasını buraya tut.
Kaynaklar
- Merkezinde gözetleme kulesi bulunan halka biçimli hapishane tasarımı 18. yüzyılın sonlarında önerildi ve gözlemcinin görünmez kalırken her an izlenebilme olasılığını temel aldı
- 20. yüzyılda bu imge, denetimin içselleştirilmesi modeli olarak disiplin mekanizmalarının felsefi analizinde kullanıldı. İlk tasarıma göre inşa edilen yapıların sayısı azdır