Orada nələr var
- ReflektorlarGüzgülü prizmalardan hazırlanmış panellərdir. Yer kürəsindən onlara hələ də lazer şüası göndərilir və Aya qədər məsafə santimetr dəqiqliyi ilə ölçülür.
- Üç maşınEkspedisiyaların elektrikli Ay maşınları olduqları yerdə qalıb: onları geri gətirmək üçün qalxışda əlavə yanacaq sərf etmək lazım gələcəkdi.
- ZibilTullantı torbaları, həyat təminatı sistemlərinin çantaları, çəkmələr. Qalxış pilləsini yüngülləşdirmək üçün lazım olmayan hər şey atılırdı.
- XatirəHəlak olmuş astronavt və kosmonavtların adlarının yazıldığı lövhə və kiçik heykəlcik ekipaj tərəfindən xatirə nişanı kimi qoyulub.
İlk bənddəki reflektorlar bu günə qədər elmi məlumat verən yeganə cihazlardır. Onlara enerji lazım deyil: şüanı gəldiyi yerə dəqiq qaytarır və artıq yarım əsrdən çoxdur işləyirlər.
Onların sayəsində Ayın hər il Yer kürəsindən təxminən bir neçə santimetr uzaqlaşdığı məlumdur. Ölçmə ideya baxımından sadə, icra baxımından isə inanılmaz dərəcədə dəqiqdir: işığın gedib qayıtmasına sərf etdiyi vaxt hesablanır.
Bütün bunlar niyə qaldı
Səthə çatdırılan kütlənin təxminən bu qədər hissəsi geri gətirilirdi: Aydan yalnız nümunələri və insanları qaldırmaq mümkün idi
Qalxış zamanı hər kiloqram üçün yanacaq lazım idi, yanacağı da əvvəlcədən gətirmək gərəkirdi. Buna görə səthdən qalxmazdan əvvəl mümkün olan hər şey atılırdı: kameralar, alətlər, çantalar, çəkmələr, təki süxur nümunələrini qaldırmaq mümkün olsun.
Bu izlər isə heç vaxt yox olmayacaq. Nə külək, nə də su var, meteorit tozu isə ayaq izlərini son dərəcə yavaş silir. Hesablamalara görə, çəkmə izləri milyonlarla il qalacaq.
Buna görə eniş yerlərinin qorunması müzakirə olunur. Onları abidə kimi qəbul etmək və gələcək aparatları uzaq məsafədə saxlamaq təklif edilir: yaxınlıqdakı bir uğursuz eniş yarım əsrə tab gətirmiş şeylərin üstünü tozla örtə bilər.
Ayda bu günə qədər nə işləyir?
Ayda niyə bu qədər çox əşya qalıb?
Mənbələr
- Ayın səthində ekspedisiyaların eniş pillələri, nəqliyyat vasitələri, elmi cihazları və məişət əşyaları yerləşir
- künc reflektorlarından hələ də lazer lokasiyasında istifadə olunur və bu məlumatlar Ayın hər il Yer kürəsindən bir neçə santimetr uzaqlaşdığını göstərir
«Ay» silsiləsində növbəti
Saytda 2 tam məqalə, tətbiqdə daha 2
