Yenilmezlik her zaman insan eliyle sağlanır
Thetis, Aşil'i topuğundan tutarak Styks'e daldırır ve topuğu kuru kalır. Siegfried, öldürdüğü ejderhanın kanında yıkanır ama iki kürek kemiğinin arasına bir ıhlamur yaprağı yapışır ve altındaki deri olduğu gibi kalır. Her iki durumda da zayıf nokta kahramanın kusuru değil, işlemin izidir: Tutulan yer ve kapatılan yer.
Aynı boşluk bedende değil, bir anlaşmada da olabilir. Frigg, dünyadaki her şeyden Baldr'a zarar vermeyeceğine dair yemin alır ama ökse otunu bir söz veremeyecek kadar genç görür ve ökse otu bağlı olmayan tek şey olarak kalır. Şehname'de İsfendiyar'ın gözleri dışında her yeri yenilmezdir; yeniden anlatımlarda bunun nedeni, tören sırasında gözlerini kapatmış olmasıyla açıklanır. Mantık aynıdır: Mite göre yenilmezlik bir özellik değil, bir iştir ve her işin ulaşamadığı bir yer vardır.
Zayıf nokta olmadan anlatılacak hikâye kalmaz
Bir hikâyenin nasıl biteceğini bilmediğin sürece onu takip edersin. Tamamen yenilmez bir kahraman bu soruyu ortadan kaldırır: Onunla yapılan dövüş, önceden yazılmış bir zafer raporudur. Tek bir savunmasız nokta, ölümü hikâyeye geri getirir ve beraberinde kahraman için duyulan korkuyu da getirir. Bu bugün de işe yarar: Yazarlar, modern yenilmez karakterlere aşağı yukarı aynı nedenle kriptonit verir.
Bu bir ölçüm değil, olay örgüsü şemasıdır: Kahraman yenilmezken çizgi düzdür; gerilim yalnızca zayıf noktanın adı konduğunda ortaya çıkar
İkinci hamle, sırrı kimin bildiğiyle ilgilidir. Zayıf noktayı neredeyse hiçbir zaman düşman bulmaz; onu kahramanın yakını ele verir. Loki, ökse otunu bizzat Frigg'den soruşturur. Kriemhild, kocasını daha iyi koruyabilsinler diye giysisine bir haç işler ve böylece Hagen'e nereye vuracağını gösterir. Savunmasızlık, dövüşü ihanete dönüştürür.
Topuğun Aşil'le bu yüzden özdeşleşmiş olması muhtemel. Homeros'ta Aşil hiç de yenilmez değildir: İlyada'nın XXI. bölümünde ön kolu kesilir ve kanar. Styks'te yıkanma ve kuru topuk, metinlerde yüzyıllar sonra ortaya çıkar; en ayrıntılı biçimde Romalı şair Statius'ta görülür. Bu ayrıntı güzellik olsun diye eklenmemiştir: Onsuz Aşil'in ölümü sıradan bir dövüş olarak kalırdı.
Bunu her hikâyede nasıl fark edebilirsin
Bir kahraman yenilmez ilan edildiyse, bundan sonra neredeyse her zaman onun nasıl yenilmez yapıldığının açıklaması gelir ve boşluğun adı da orada geçer. Bu, anlatıcının bir hilesi değil, bir vaattir: Silah önceden gösterilir.
- Kahramanın nasıl yenilmez yapıldığını oku: Boşluğun adı genellikle hemen yanında geçer
- Yakınlarından hangisinin zayıf noktayı bildiğini fark et; çözülme oradan başlayacaktır
- Savunmasızlığı kahramandaki bir kusur değil, olay örgüsüne giriş olarak gör
- Topuğu mitin en eski parçası sanma: Bu tür ayrıntılar yüzyıllar sonra eklenir
- Bedensel zayıf noktayı karakter kusuruyla karıştırma; bunlar farklı olay örgülerini harekete geçirir
Yenilmez bir kahramanın neden yine de zayıf bir noktası vardır?
Olay örgüsü yenilmez kahramanın savunmasızlığına neden ihtiyaç duyar?
Kaynaklar
- Aşil: Homeros'un İlyada'sı (XXI. bölüm) ve Statius'un Achilleis'i
- Siegfried: Nibelungenlied
- Baldr ve ökse otu: Snorri Sturluson'un Düzyazı Edda'sı
- İsfendiyar: Firdevsi'nin Şehname'si
“Kahramanlar ve Canavarlar” dizisinde sıradaki
3 makalenin tamamı sitede, 4 tane daha uygulamada
