ความอายแทนคนอื่นคืออะไร

มีคนร้องเพลงเพี้ยนในงานเลี้ยงบริษัท เพื่อนร่วมงานเล่นมุกแล้วทั้งห้องเงียบ พิธีกรลืมชื่อแขกรับเชิญ คุณเบือนหน้าหนี หยิบโทรศัพท์ขึ้นมา กดหยุดซีรีส์ ข้างในมีความร้อนวูบวาบที่คุ้นเคย ราวกับคนที่พลาดคือคุณเอง

ความรู้สึกนี้มีชื่อ ชาวเยอรมันเรียกว่าเฟรมด์ชาม หรือความอายแทนคนอื่น ในปี 2011 กลุ่มนักวิจัยที่นำโดย Soren Krach แสดงให้เห็นจากภาพสแกนสมองว่า เมื่อคนเราดูความกระอักกระอ่วนทางสังคมของคนอื่น เปลือกสมองซิงกิวเลตส่วนหน้าและอินซูลา หรือเปลือกสมองส่วนเกาะ จะทำงานมากขึ้น ซึ่งเป็นบริเวณใกล้เคียงกับที่ทำงานเมื่อเราเจ็บปวดทางสังคมด้วยตัวเอง ยิ่งผู้สังเกตได้คะแนนในแบบวัดความเห็นอกเห็นใจสูง ปฏิกิริยาก็ยิ่งแรง

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดในการทดลองนั้นคือ คนที่อยู่บนหน้าจอไม่จำเป็นต้องรู้สึกอะไรเลย นักวิจัยแบ่งสถานการณ์ตาม 2 ปัจจัย ได้แก่ เขาสังเกตเห็นความพลาดของตัวเองหรือไม่ และความพลาดนั้นเกิดขึ้นโดยบังเอิญหรือไม่

ความอายเกิดขึ้นทั้ง 4 กรณี รวมถึงกรณีสุดท้ายด้วย นั่นหมายความว่าคุณไม่ได้อ่านความรู้สึกของคนอื่น แต่คุณเติมเรื่องราวแทนเขาแล้วลองเอามาสวมกับตัวเอง นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมคำพูดว่า "เขาไม่เห็นเป็นอะไรเลย" ถึงไม่ช่วย เพราะสมองของคุณเล่นฉากนั้นจากมุมมองของเขาไปเรียบร้อยแล้ว