Jak do tego doszło
W połowie lat osiemdziesiątych XIX wieku europejskie mocarstwa zebrały się w Berlinie, żeby uzgodnić zasady podziału. Dyskutowano nie tyle o samych terytoriach, ile o procedurze: jak zgłaszać roszczenia, żeby nie walczyć ze sobą.
Trzecia liczba wyjaśnia resztę. Granice wytyczali ludzie, którzy nie mieszkali na tych ziemiach, korzystając z map, na których znaczna część obszarów wewnętrznych była zaznaczona w przybliżeniu albo nie była zaznaczona wcale. W takiej sytuacji najłatwiej było poprowadzić prostą wzdłuż równoleżnika lub południka.
Prosta linia na mapie niemal zawsze oznacza, że wytyczono ją z dala od danego miejsca, a decyzję podjęli między sobą, nie zaś z mieszkańcami tych ziem.
Tempo podziału było przy tym oszałamiające. W ciągu dwóch dekad niemal cały kontynent podzielono między kilka państw, a znacznej części tych granic nie obejrzeli ci, którzy je wytyczali - ani przed ich wyznaczeniem, ani po nim.
Co z tego wynikło
Granice przecięły narody na pół, a jednocześnie połączyły w jednym państwie grupy, które nie miały wspólnego języka, wspólnej historii ani powodów, by sobie ufać. Część państw została bez dostępu do morza, a część - z zasobami rozdzielonymi granicą.
Po uzyskaniu niepodległości nowe państwa stanęły przed wyborem: wytyczyć granice na nowo czy pozostawić je bez zmian. W latach sześćdziesiątych państwa afrykańskie uzgodniły, że uznają istniejące linie, aby nie rozpętać wojny wszystkich ze wszystkimi. Decyzja była kontrowersyjna, ale alternatywa wyglądała gorzej.
Oceniając konsekwencje, warto unikać prostych wyjaśnień. Granice utrudniły życie nowym państwom, ale nie były jedynym czynnikiem: rolę odegrały także struktura gospodarki kolonialnej, brak instytucji i ingerencja mocarstw podczas zimnej wojny.
Wymowny jest również wygląd tych linii w terenie. Przebiegają przez rzeki, pasma górskie i wsie, nie pokrywając się z żadną naturalną granicą. Tam, gdzie granica biegnie wzdłuż rzeki lub gór, niemal zawsze jest starsza od podziału kolonialnego.
Doczytaj w aplikacji Miqo
Jeszcze 1 minuta, a na końcu quiz. Znajdziesz go w dziale „Mroczna historia → Kolonie”
Skieruj tu aparat telefonu, a otworzy się App Store lub Google Play.
Źródła
- Konferencja berlińska z lat 1884-1885 ustanowiła zasady podziału terytoriów afrykańskich między europejskie mocarstwa. Zasadę nienaruszalności odziedziczonych granic przyjęła Organizacja Jedności Afrykańskiej w 1964 roku