Słowo zdradza pochodzenie
Na sumeryjskich tabliczkach słowo oznaczające zapłatę za pożyczkę oznaczało także cielę. W starożytnej grece zapłatę za pożyczkę określano słowem oznaczającym „potomstwo”, „to, co się urodziło”. W różnych językach pojawiała się ta sama metafora.
Jej logika jest zrozumiała. Pożyczone stado rzeczywiście wydawało na świat potomstwo, a pożyczone zboże dawało plony - zwrot większej ilości niż pożyczona wyglądał nie jak wynalazek, lecz prosty opis tego, co dzieje się samo.
Metafora stała się też głównym argumentem przeciw odsetkom. Jeśli srebro samo z siebie niczego nie rodzi, to zapłata za jego pożyczenie bierze się znikąd - tak właśnie rozumował słynny grecki filozof, a jego argument powtarzano przez kolejne 1500 lat.
Na tej podstawie opierały się późniejsze zakazy. W różnych czasach i tradycjach ograniczano lub zakazywano pobierania odsetek od pożyczki, a samo zajęcie uznawano za niegodne wolnego człowieka.
Jak obchodzono zakaz
Najczęściej stosowano weksel połączony z wymianą walut. Pieniądze przekazywano w jednym mieście, a zwracano w innym i w innej walucie, a różnica kursów była zapłatą, choć formalnie nie nazywano jej odsetkami.
Drugim sposobem był udział w przedsięwzięciu. Pożyczkodawca otrzymywał nie zapłatę za czas, lecz udział w zysku i część ryzyka - tę formę uznawano za dopuszczalną, ponieważ dzielił z pożyczkobiorcą możliwe straty.
Z czasem podejście się zmieniło. Gdy handel zaczął wymagać większych nakładów, uznano, że pożyczka ma swoją cenę - i pozostał jedynie spór o jej maksymalną wysokość, który trwa do dziś.
Doczytaj w aplikacji Miqo
Jeszcze 1 minuta, a na końcu quiz. Znajdziesz go w dziale „Historia → Pieniądze w historii”
Skieruj tu aparat telefonu, a otworzy się App Store lub Google Play.
Źródła
- Najstarsze świadectwa pożyczek oprocentowanych pochodzą z Mezopotamii i wiążą się ze zbożem oraz bydłem
- terminologia sumeryjska i grecka wykorzystywała obraz potomstwa. Ograniczenia dotyczące pobierania odsetek obchodzono za pomocą operacji wekslowych połączonych z wymianą walut oraz umów o podziale zysku