Dlaczego rozpada się wszystko, a nie jeden punkt
Sąd nie może sprawdzić każdego słowa osobno. Ocenia, czy można ufać danej osobie, i bierze pod uwagę to, czy przyłapano ją na kłamstwie. Stąd stare powiedzenie: kto skłamał w jednej sprawie, każe wątpić we wszystko inne.
Dla obrony to gotowe narzędzie. Wystarczy znaleźć jedną rozbieżność - nawet w drobnym szczególe, nawet możliwą do wyjaśnienia zdenerwowaniem - i wątpliwość rozprzestrzenia się na całe zeznanie. Świadek, który skłamał w nieistotnej sprawie, zwykle podważa też tę część, w której mówił prawdę.
Kłamstwo dotyczące drobiazgu kosztuje więcej niż sam drobiazg: przekreśla wszystko, co dana osoba powiedziała zgodnie z prawdą.
Druga strata - czas
Śledztwo przebiega według określonej wersji wydarzeń. Fałszywe zeznanie kieruje je na niewłaściwy trop, pochłaniając ludzi, wnioski i tygodnie pracy. Gdy sprawdza się nie te osoby, prawdziwe ślady zacierają się: nagrania z kamer są nadpisywane, świadkowie zapominają szczegóły, a przedmioty znikają.
Właśnie dlatego szkoda wyrządzona przez kłamstwo nie jest równa szkodzie wyrządzonej przez milczenie. Milczenie nie zmienia kierunku sprawy, a kłamstwo sprowadza ją na złą drogę, z której powrót kosztuje znacznie więcej niż droga, której się nie przeszło.
Jak to się kończy dla niewinnych osób
Najpoważniejszą konsekwencją jest skazanie niewinnej osoby. W szeroko zakrojonych analizach spraw, w których wyroki później uchylono na podstawie badań genetycznych, fałszywe zeznania i pomówienia należały do najczęstszych przyczyn pomyłek.
Mniej więcej tyle na dziesięć uchylonych wyroków wiązało się z pomówieniem lub fałszywym zeznaniem
Motywy takich zeznań są zwykle bardzo przyziemne: strach, układ z prokuraturą, chęć odwrócenia podejrzeń od siebie lub bliskiej osoby. Często wcale nie ma zamiaru skrzywdzenia konkretnego człowieka, ale rezultat pozostaje taki sam.
Jest też druga strona, o której mówi się rzadziej. Dla sądu błąd uczciwego świadka wygląda tak samo jak kłamstwo: osoba z przekonaniem opisuje coś, co się nie wydarzyło, bo pamięć uzupełniła szczegół. Bez zewnętrznych dowodów niemal nie da się odróżnić jednego od drugiego.
Doczytaj w aplikacji Miqo
Jeszcze 1 minuta, a na końcu quiz. Znajdziesz go w dziale „Przestępczość → Kłamstwo pod przysięgą”
Skieruj tu aparat telefonu, a otworzy się App Store lub Google Play.
Źródła
- Odsetek spraw z pomówieniem i fałszywymi zeznaniami wśród wyroków uchylonych na podstawie badań DNA podają organizacje zajmujące się ponowną analizą takich spraw
- szacunki różnią się w zależności od próby