Tuzak nasıl işler
Zamanaşımına uğramış bir olay hakkında soru. Olayın kendisi artık cezalandırılamaz: ya zamanaşımı süresi dolmuştur ya da ortada suç oluşturan bir fiil yoktur. Yine de cevap vermen gerekir.
Yalan içeren bir cevap. Kişi, utançtan, alışkanlıktan ya da sadece korktuğu için olanı inkâr eder. Suça dönüşen de tam olarak budur.
Karşılaştırma. Soruşturmanın elinde zaten belgeler veya ifadeler vardır. Soru, cevap almak için değil, verilen cevabı bunlarla karşılaştırmak için sorulmuştur.
Yalan söylemekle suçlanma. Artık mesele kişinin ne yaptığı değil, yemin altında ne hakkında yalan söylediğidir.
Durumu rahatsız edici kılan ilk adım budur. Birçok hukuk sisteminde cevap vermeyi reddedebilirsin ve bu itiraf sayılmaz, ama sessizlik şüpheli göründüğü için insanlar bu hakkı en az kullanır.
Son yıllardaki yüksek profilli davalarda suçlamaların, asıl olaydan çok soruşturma sırasında söylenen yalanlara dayanma sıklığı
Büyük skandallarla ilgili tanıdık gözlem de buradan gelir: Kariyerleri çoğu zaman eylemin kendisi değil, eylemi açıklama biçimi yıkar. İnsanı mahvedenin suç değil, onu gizlemesi olduğu fikri, incelemelerde onlarca yıldır tekrarlanır.
Neden tartışmalı
Bu yaklaşımı savunanlar, yemin altında yalan söylemenin adaletin kendisini mümkün olmaktan çıkardığını söyler. Bu cezalandırılmazsa ifadeler hiçbir şey ifade etmez hâle gelir ve mahkeme temel bilgi kaynağını yitirir.
Eleştirenler ise bir sorunun özellikle muhtemel bir yalanı ortaya çıkarmak için sorulabileceğini söyler. Böyle bir durumda soruşturma gerçeği aramaz, tuzak kurar, ceza da kişinin eylemi için değil, verdiği tepki için gelir.
Buradan, farklı ülkelerde benzer biçimde duyulan evrensel bir hukuk tavsiyesi çıkar: Soruşturmanın sorularını tahminlerinle değil, bir avukatın yönlendirmesiyle yanıtla. Kendin aleyhine tanıklık etmeme hakkı tam da böyle durumlar için vardır ve bu hakkı kullanmak suçunu kabul ettiğin anlamına gelmez.
Bu durum, ortada yemin olmasa bile gündelik anlaşmazlıklarda da geçerlidir. Anlatımındaki bir yanlışın ortaya çıkması neredeyse her zaman asıl kusurdan daha pahalıya mal olur: Bundan sonra yalnızca tek bir olay değil, söylediğin her şey kontrol edilir.
Yalan tanıklık tuzağının özü nedir?
Hukukçular böyle bir durumda ne önerir?
Kaynaklar
- Bilerek yalan tanıklık etmenin sorumluluğu, soruşturulan fiile ilişkin sorumluluktan ayrı olarak düzenlenir
- birçok yüksek profilli davada suçlama özellikle soruşturma sırasında söylenen yalanlar nedeniyle yöneltilmiştir. Kendin aleyhine tanıklık etmeme hakkı hukuk sistemlerinin çoğunda güvence altına alınmıştır
“Yalan yere yemin” dizisinde sıradaki
2 makalenin tamamı sitede, 2 tane daha uygulamada
