Köle ticareti nasıl ekonominin parçası oldu

Atlantik'i aşan bir sefer uzun sürüyordu; bir yöne yük taşıyıp dönüşte boş gelen bir gemi kendini yeterince amorti edemiyordu. 18. yüzyıla gelindiğinde yerleşen sistem tam da bu sorunu çözdü: yolun her bölümünde bir yük vardı.

Avrupa limanlarından kumaş, metal, silah ve içki taşınıyor; Batı Afrika kıyılarında bunlar iç kesimlerde yakalanan insanlarla değiş tokuş ediliyordu. Okyanusu aşan ambar insanlarla doluydu. Avrupa'ya dönüşte ise önceki seferlerde getirilen insanların yetiştirdiği şeker, tütün ve daha sonra pamuk taşınıyordu.

Her bölüm, sıradan muhasebesi olan sıradan bir ticari işlemdi. Köle ticaretini ekonominin karanlık bir köşesi olmaktan çıkarıp parçası yapan da buydu: ayrı kurallara gerek yoktu, genel kurallar yeterliydi.

Seferlerin çevresinde bir hizmet sektörü büyüdü. Gemiye hiç çıkmadan da para kazanmak mümkündü ve katılımcıların çoğu tam olarak böyle kazanıyordu.

Mekanizmanın en açık göstergesi sigortaydı. Ambardaki bir insanın ölümü, kayıp yük olarak kayda geçiriliyordu. 1781'de Britanya gemisi Zong'un mürettebatı 100'den fazla insanı denize attı ve gemi sahipleri sigortacılardan ödeme talep etti; 2 yıl sonra mahkeme bu davayı yükle ilgili bir anlaşmazlık olarak ele aldı. Olayın duyulması, Britanyalı kölelik karşıtlarının argümanlarından biri oldu.

Kayıplar en baştan hesaba katılıyordu. Atlantik seferleri veri tabanındaki tahminlere göre, tüm dönem boyunca yaklaşık 12,5 milyon insan gemilere bindirildi, yaklaşık 10,7 milyonu Amerika'ya ulaştı. Aradaki fark, yolda ölen insanlardı ve muhasebe kayıtlarında bozulmuş şekerin yanında yer alıyordu.

Bu süreçte sorumluluk eriyip dağılıyordu. Gemi sahibi seferden, sigortacı riskten, bankacı senetten, imalatçı ham maddeden sorumluydu. Bütün tabloyu elinde tutan kimse yoktu ve herkes kendi parçasını normal bir iş olarak görüyordu. Bu kârın Sanayi Devrimi'ni ne ölçüde finanse ettiği konusunda tarihçiler hâlâ tartışıyor: tahminler büyük farklılık gösteriyor.

Eğer tek tek kötü adamlara dair bir hikâye bekliyorsan, mekanizma daha sıradan ve daha korkunç çıkıyor. Köle ticaretini ekonomiye özel olarak yerleştirmek gerekmedi; kumaş ve tahıl taşımakta kullanılan araçların aynısıyla yürütüldü ve ortadan kaldırılması, tek tek insanların alışkanlığını değil, tedarikçileri, alacaklıları ve müşterileri olan koca bir sektörü tasfiye etmeyi gerektirdi.