Çıkmak neden bu kadar zor?
- Çok şey harcandı: durmak, harcanan her şeyin boşa gittiğini kabul etmek demek
- Karar yakınlarına karşı zaten savunuldu; vazgeçmek bunu da zedeleyecek
- Her adım küçüktü ve hiçbiri belirleyici görünmüyordu
- Dolandırıcı, şüphelerin ortaya çıkacağını ve bunları kıskanan kişilerin aşılayacağını önceden açıkladı
İlk düzey, basit aritmetiğe aykırı işler. Ne karar verirsen ver, harcadığın geri gelmeyecek; ama devam edersen hâlâ kurtarabileceğin bir şey varmış gibi hissedersin. Bu da çıkmayı psikolojik olarak devam etmekten daha maliyetli hâle getirir.
İkinci düzey çoğu zaman birincisinden daha güçlüdür. Kişi seçimini yakınlarına anlatmış ve belki onları da peşinden çağırmışsa, gerçeği kabul ettiğinde kaybettiği yalnızca para olmaz.
Dördüncü düzey, planın profesyonelce kurulmuş kısmıdır. Dirençle karşılaşılacağına dair önceden yapılan açıklamalar, dışarıdan gelen her itirazı bir doğrulama işaretine dönüştürür: Madem uyarmışlardı, demek ki her şey planlandığı gibi gidiyor.
Sonra ne olur?
Ayrı bir tehlike de yeniden dolandırılmaktır. Mağdurlar aranıp küçük bir ücret karşılığında kaybettiklerini geri almalarına yardım teklif edilir ve bazıları yeniden tuzağa düşer: Parasını geri kazanma isteği, temkinli olma isteğinden daha güçlüdür.
Utanç da işleri zorlaştırır. Dolandırılanlar polise nadiren başvurur ve tanıdıklarına neredeyse hiç anlatmaz. Bu yüzden dolandırıcılık düzenekleri uzun süre varlığını sürdürür, sonraki mağdurlar da uyarı alamaz.
Bunun saflıkla ilgili olmadığını anlamak önemli. Bu düzenekler, güven ve tutarlılığın sıradan mekanizmaları üzerine kurulur; her eğitim düzeyinden ve yaştan insan, finans uzmanları da dahil, bu tuzaklara düşebilir.
Bu nedenle tuzağa düşen bir yakınınla suçlamadan konuşmak daha iyi olur. "Buna nasıl inanabildin?" cümlesi konuşmayı anında kapatır; "Sana bundan sonra ne vaat ettiler?" sorusu ise bazen konuşmanın önünü açar.
Dolandırılan birinin bunu kabul etmesi neden zordur?
Çıkmaya hangi soru yardımcı olur?
Kaynaklar
- Dolandırıcılık düzeneklerine katılımı sürdürmek
- batık maliyet etkisi, bir karar kamuya açıklandıktan sonra tutarlı olma isteği ve yatırılan miktarların giderek artırılmasıyla ilişkilendirilir. Mağdurlara, paralarını geri alma teklifiyle yeniden başvurulduğu da ayrıca açıklanmıştır
“Dolandırıcılıklar” dizisinde sıradaki
2 makalenin tamamı sitede, 2 tane daha uygulamada
