Waarom er twee bulten zijn
Het meest verwarrende aan getijden is de tweede bult, aan de kant tegenover de maan. Dat komt doordat niet de zwaartekracht zelf belangrijk is, maar het verschil in aantrekkingskracht tussen verschillende punten op aarde.
Het water aan de kant die dichter bij de maan ligt, wordt sterker aangetrokken dan het middelpunt van de planeet en loopt vooruit. Het middelpunt wordt sterker aangetrokken dan het water aan de verre kant, waardoor dat water als het ware achterblijft. Zo verzamelt het water zich aan beide kanten, terwijl er aan de zijkanten minder water is.
- Verschil in aantrekkingskracht
- Twee waterbulten
- De aarde draait
- Twee getijden per dag
Omdat de maan in een etmaal een stukje over haar baan aflegt, duurt de cyclus iets langer dan een etmaal. Daarom verschuiven de getijden elke dag ongeveer 50 minuten en worden getijdentabellen voor elke haven afzonderlijk berekend.
De rol van de zon
De zon veroorzaakt ook getijden, maar die zijn ongeveer half zo sterk als de maangetijden, hoewel de zon de aarde veel sterker aantrekt. Dat komt door de afstand: bij de verre zon is het verschil in aantrekkingskracht tussen de nabije en verre kant kleiner.
Het derde tegeltje laat zien dat het niet alleen om de maan gaat. In de open oceaan bedraagt de stijging minder dan 1 meter, terwijl enorme waarden ontstaan in baaien met een bepaalde vorm, waar de golf versnelt en zich opstapelt, als water in een schommelende teil.
Wanneer de zon en de maan op één lijn staan, versterken hun effecten elkaar en worden de getijden hoger. Staan ze haaks op elkaar, dan heffen de effecten elkaar deels op en is het verschil tussen de waterstanden kleiner. Daarom hangt de hoogte van de getijden samen met de fasen van de maan.
Getijden hebben ook invloed op het land: de aardkorst stijgt en daalt twee keer per dag met tientallen centimeters. Je merkt dat niet, omdat alles om je heen tegelijk meebeweegt, maar instrumenten kunnen het wel registreren.
Er is ook een omgekeerd effect. De getijdengolf remt de draaiing van de aarde een beetje af, waardoor een etmaal per eeuw ongeveer 0,002 seconden langer wordt. Tegelijkertijd beweegt de maan langzaam van ons weg, en dat wordt gemeten met reflectoren die op haar oppervlak zijn achtergelaten.
Waarom zijn er twee getijdenbulten?
Waarom heeft de zon minder invloed op getijden dan de maan?
Bronnen
- Getijden ontstaan door de gradiënt in de zwaartekrachtsaantrekking tussen de nabije en verre kant van een planeet
- de bijdrage van de zon is ongeveer half zo groot als die van de maan, terwijl recordverschillen samenhangen met de vorm van kustbaaien
Volgende in de serie ‘De maan’
2 artikelen volledig op de site, nog 2 in de app
