Yalan söyledikten sonra neden ellerini yıkamak istersin?

Katılımcılardan yaptıkları ayıp bir şeyi hatırlamaları istendi, ardından onlara bir hediye seçmeleri teklif edildi: mendil ya da kurşun kalem. Kötü bir davranışı hatırlayan grupta mendil belirgin biçimde daha sık seçildi. Buradan da insanların kendilerini arındırmak istediği sonucu çıkarıldı.

Bir de ikinci bölüm vardı. Olayı hatırladıktan sonra ellerini yıkayanlar, daha sonra yardım ederek telafi etmek istemeye daha az eğilimliydi. Fiziksel temizliğin ahlaki meseleyi bir şekilde kapattığı düşünülüyordu.

Sonuç, ders kitaplarına ve popüler kitaplara hızla yayıldı. Dinlerdeki ritüel arınmaları ve Shakespeare'deki elleri yıkama sahnesini açıklıyor gibi görünüyordu; bu yüzden de çok ikna edici duruyordu.

Deney, ilk çalışmadakinden birkaç kat daha büyük örneklemlerle ve farklı ülkelerde tekrarlandığında etki tekrarlanmadı. Gruplar arasındaki fark tesadüf sınırları içinde kaldı ve bu durum birkaç bağımsız tekrarda da görüldü.

İşte bu tür örnekler, deneyleri önceden kaydetme uygulamasının yerleşmesine katkı sağladı: araştırmacı neyi ve nasıl ölçeceğini önceden açıklar ve sonradan işine yarayan bir analiz seçemez.

Neyin doğrulanmadığını netleştirmekte yarar var: belirli bir suçluluk duygusuyla ellerini yıkama isteği arasındaki bağlantı. Tiksinme ile ahlaki değerlendirmeler arasındaki bağlantı ise ayrı bir konu; buradaki sonuçlar daha tutarlı görünüyor, ancak bu konu da tartışılıyor.

Bu arada ritüel arınmalar ortadan kalkmadı ve çok sayıda kültürde varlığını sürdürüyor. Ancak bunlar, zihnin otomatik bir tepkisiyle değil, insanların geleneklerle birlikte öğrendiği kültürel bir arınma mantığıyla açıklanıyor.