Πόσες μάγισσες εκτελέστηκαν πραγματικά

Η βάση είναι τα δικαστικά αρχεία: πρακτικά, αποφάσεις και λογαριασμοί για τις εκτελέσεις. Όπου τα αρχεία έχουν διασωθεί πλήρως, ο αριθμός είναι γνωστός με ακρίβεια· για τις υπόλοιπες περιοχές γίνεται εκτίμηση με βάση το ποσοστό που έχει διασωθεί και την αντίστοιχη αναλογία.

Η καμπύλη δείχνει το βασικό: οι δίκες δεν συνεχίστηκαν σε όλο τον Μεσαίωνα, αλλά συγκεντρώθηκαν σε μια σύντομη περίοδο γύρω από τα τέλη του 16ου και τις αρχές του 17ου αιώνα, ήδη στη νεότερη εποχή, την εποχή της τυπογραφίας και των θρησκευτικών πολέμων.

Αυτό ανατρέπει τη γνώριμη εικόνα. Η κορύφωση δεν ήρθε στους σκοτεινούς αιώνες, αλλά την εποχή της Επιστημονικής Επανάστασης, και οι κατηγορίες συχνά εκδικάζονταν σε συνηθισμένα κοσμικά δικαστήρια, όχι μόνο σε εκκλησιαστικά.

Το τρίτο σημείο εξηγεί την απόκλιση. Όσο κανείς δεν μετρούσε με βάση τα έγγραφα, κάθε αριθμός στηριζόταν σε αναπαραγωγή από στόμα σε στόμα. Μόλις άρχισαν να εξετάζουν τα πρακτικά ανά περιοχή, οι εκτιμήσεις συγκλίνουν σε τάξη μεγέθους δεκάδων χιλιάδων.

Σημασία έχει και η γεωγραφία. Οι δίκες ήταν εξαιρετικά άνισα κατανεμημένες: σε ορισμένες περιοχές ο αριθμός φτάνει τις χιλιάδες, ενώ στις γειτονικές περιορίζεται σε μονοψήφιο αριθμό. Η διαφορά εξηγείται από τη δομή των δικαστηρίων και όχι από διαφορές στις πεποιθήσεις.

Αξίζει να σημειωθεί και η σύνθεση των κατηγορουμένων. Η πλειονότητα ήταν γυναίκες, αλλά σε ορισμένες περιοχές το ποσοστό των ανδρών έφτανε το μισό και κάπου το ξεπερνούσε. Η γνώριμη εικόνα δεν ισχύει παντού.

Χρήσιμο είναι να καταλάβεις και γιατί οι υπερβολικοί αριθμοί επιμένουν τόσο. Ακούγονται πιο εντυπωσιακοί και προσφέρονται καλύτερα για κάθε είδους κατηγορία, εναντίον της Εκκλησίας, της επιστήμης ή του κράτους. Ένας ακριβής αριθμός της τάξης των δεκάδων χιλιάδων είναι από μόνος του φρικτός, αλλά δεν έχει το ίδιο αποτέλεσμα.

Αξίζει να θυμάσαι και την ποιότητα των δεδομένων. Μέρος των αρχείων έχει χαθεί, επομένως οι εκτιμήσεις για αυτές τις περιοχές είναι κατά προσέγγιση. Οι ιστορικοί διαφωνούν για το εύρος, όχι όμως για την τάξη μεγέθους: η απόκλιση είναι μερικές φορές μεγαλύτερη ή μικρότερη, όχι εκατοντάδες φορές.