Gerçekte kaç cadı idam edildi

Temel kaynak mahkeme kayıtları: tutanaklar, kararlar ve infaz masrafları. Arşivlerin eksiksiz korunduğu yerlerde sayı kesin olarak biliniyor; diğer bölgelerde ise günümüze ulaşan kayıtların oranına göre tahmin yapılıp aynı oran uygulanıyor.

Eğri, temel noktayı gösteriyor: Davalar tüm Orta Çağ boyunca sürmedi, 16. ve 17. yüzyılların dönüm noktasındaki kısa bir dönemde yoğunlaştı. Bu dönem artık Yeni Çağ'dı; matbaanın ve din savaşlarının çağıydı.

Bu, alışılmış tabloyu altüst ediyor. Zirve, karanlık çağlarda değil, Bilimsel Devrim döneminde yaşandı; suçlamalar da yalnızca kilise mahkemelerinde değil, çoğu zaman sıradan laik mahkemelerde ele alındı.

Üçüncü madde, bu farkı açıklıyor. Belgeler üzerinden kimse sayım yapmadığı sürece her rakam kulaktan dolma bilgilere dayanıyordu. Araştırmacılar kayıtları bölgelere göre incelemeye başlayınca tahminler on binler düzeyinde birleşti.

Coğrafya da önemli. Davalar bölgelere son derece eşitsiz dağılmıştı: bazı topraklarda sayı binlerle ifade edilirken komşu bölgelerde tek haneli rakamlarda kalıyordu. Farkın nedeni inançlardaki farklılık değil, mahkemelerin örgütlenme biçimiydi.

Suçlananların kimlerden oluştuğuna da bakmak gerekir. Çoğunluğu kadınlar oluşturuyordu, ancak bazı bölgelerde erkeklerin oranı yarıya ulaşıyor, bazı yerlerde ise bunu aşıyordu. Alışılmış tablo her yerde geçerli değil.

Abartılı rakamların neden bu kadar kalıcı olduğunu anlamak da yararlı. Daha etkileyici duyuluyor ve kiliseye, bilime ya da devlete yöneltilen her türlü suçlamaya daha iyi hizmet ediyorlar. On binler düzeyindeki doğru rakam tek başına dehşet verici, ama aynı etkiyi yaratmıyor.

Verilerin niteliğini de akılda tutmak gerekir. Arşivlerin bir bölümü kaybolduğu için bu bölgelerle ilgili tahminler yaklaşık değer taşıyor. Tarihçiler tahmin aralığı konusunda tartışıyor, ancak büyüklük sırası konusunda değil: fark yüzlerce kat değil, birkaç kat düzeyinde.