แท้จริงแล้วมีแม่มดถูกประหารกี่คน

หลักฐานสำคัญคือบันทึกของศาล ได้แก่ รายงานการพิจารณาคดี คำพิพากษา และบัญชีค่าใช้จ่ายในการประหาร ในพื้นที่ที่จดหมายเหตุยังอยู่ครบ จำนวนจะทราบได้อย่างแม่นยำ ส่วนภูมิภาคอื่นๆ จะประเมินจากสัดส่วนเอกสารที่ยังหลงเหลือ แล้วนำสัดส่วนนั้นไปคำนวณต่อ

เส้นกราฟชี้ให้เห็นประเด็นสำคัญ นั่นคือการพิจารณาคดีไม่ได้เกิดขึ้นตลอดยุคกลาง แต่กระจุกตัวอยู่ในช่วงสั้นๆตรงรอยต่อระหว่างศตวรรษที่ 16 และ 17 ซึ่งเป็นยุคสมัยใหม่ตอนต้น ยุคแห่งการพิมพ์หนังสือและสงครามศาสนา

ข้อมูลนี้ทำลายภาพจำที่คุ้นเคย จุดสูงสุดไม่ได้อยู่ในยุคมืด แต่อยู่ในช่วงการปฏิวัติทางวิทยาศาสตร์ และข้อกล่าวหาจำนวนไม่น้อยถูกพิจารณาในศาลฆราวาสทั่วไป ไม่ใช่เฉพาะศาลศาสนา

ประเด็นที่ 3 อธิบายความคลาดเคลื่อนนี้ ก่อนที่จะมีใครนับจากเอกสาร ตัวเลขทุกชุดล้วนตั้งอยู่บนการบอกเล่าต่อๆกันมา เมื่อเริ่มตรวจสอบบันทึกแยกตามภูมิภาค การประเมินก็ค่อยๆมาบรรจบกันที่ระดับหลายหมื่นคน

ภูมิศาสตร์ก็สำคัญเช่นกัน การพิจารณาคดีเกิดขึ้นไม่สม่ำเสมออย่างยิ่ง บางดินแดนมีจำนวนถึงหลักพัน ขณะที่ดินแดนข้างเคียงมีเพียงหลักหน่วย ความแตกต่างนี้อธิบายได้จากโครงสร้างของศาล ไม่ใช่ความแตกต่างด้านความเชื่อ

องค์ประกอบของผู้ถูกกล่าวหาก็ควรกล่าวถึงเช่นกัน คนส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง แต่ในบางภูมิภาค สัดส่วนผู้ชายสูงถึงครึ่งหนึ่ง และบางแห่งก็เกินครึ่ง ภาพจำที่คุ้นเคยจึงไม่ได้เป็นจริงในทุกพื้นที่

การทำความเข้าใจว่าทำไมตัวเลขที่สูงเกินจริงจึงยังคงอยู่ก็มีประโยชน์ ตัวเลขเหล่านี้ฟังดูน่าตื่นตากว่า และเหมาะกับการกล่าวโทษฝ่ายใดก็ได้ ไม่ว่าจะเป็นศาสนจักร วิทยาศาสตร์ หรือรัฐ ตัวเลขที่แม่นยำระดับหลายหมื่นคนนั้นน่าสะพรึงกลัวในตัวเองอยู่แล้ว แต่ไม่ก่อให้เกิดผลเช่นเดียวกัน

คุณควรคำนึงถึงคุณภาพของข้อมูลด้วย จดหมายเหตุบางส่วนสูญหายไปแล้ว การประเมินสำหรับภูมิภาคเหล่านั้นจึงเป็นเพียงค่าประมาณ นักประวัติศาสตร์ยังถกเถียงกันเรื่องช่วงตัวเลข แต่ไม่ได้ถกเถียงกันเรื่องระดับขนาด ความคลาดเคลื่อนอยู่ในระดับต่างกันไม่กี่เท่า ไม่ใช่หลายร้อยเท่า