Waar een hele kolonie kolonisten bleef

De expeditie naar Roanoke Island in 1587 verschilde van de eerdere. Daarvoor waren er soldaten naartoe gebracht om er een seizoen stand te houden en weer te vertrekken. Nu kwamen ambachtslieden met hun vrouwen en kinderen: ze waren van plan te blijven. In diezelfde maand augustus werd Virginia Dare op het eiland geboren, het eerste kind van Engelse kolonisten in Amerika.

Vanaf het begin was er te weinig eten en gouverneur John White voer terug naar Engeland om voorraden te halen, voor een paar maanden, dacht iedereen. Hij kwam pas 3 jaar later terug.

De huizen waren niet afgebrand en niet geplunderd, maar balk voor balk afgebroken. Dat doe je als je rustig vertrekt en de planken meeneemt. De plek was omgeven door een nieuwe palissade en in een van de palen was "CROATOAN" gekerfd, de naam van een nabijgelegen eiland waar mensen woonden die hen goedgezind waren. In een boom ernaast stonden de drie letters "CRO".

Voor hun vertrek hadden ze een teken afgesproken: als je vertrekt, kerf je waar je naartoe gaat; als je in nood vertrekt, zet je er bovenaan een kruis bij. Er stond geen kruis. Ze konden Croatoan niet bereiken: een storm rukte de ankerkabels los, de schepen werden de zee op gedreven en kwamen niet meer bij de kust.

Jaarringen lieten later zien dat 1587-1589 in dit gebied de zwaarste droogte in ongeveer 8 eeuwen waren. Zonder oogst zou de kolonie naar mensen moeten gaan die wel eten hadden. Op Hatteras, datzelfde Croatoan, vinden archeologen Engelse voorwerpen uit de 16e eeuw; verder naar het westen is nog zo'n vindplaats. Maar de voorwerpen kunnen via ruilhandel bij de lokale bevolking terecht zijn gekomen, zonder dat de kolonisten verhuisden.

Daaruit volgen 4 versies, die allemaal op dezelfde brokstukken van informatie berusten. De minst spectaculaire: de kolonie viel uiteen en trok in bij lokale gemeenschappen, waarna hun nakomelingen daarin opgingen. De tweede: een deel trok het binnenland in, naar het westen, waar Engelse keramiek uit dezelfde eeuw is gevonden. De derde: de kolonisten hadden nog een klein vaartuig, dat naar Engeland kan zijn vertrokken maar daar niet is aangekomen. De vierde: de mensen zijn omgekomen. Twintig jaar later deden in Jamestown geruchten de ronde dat overlevenden waren gedood, maar die verhalen waren al uit de tweede hand.

Geen enkele versie verklaart alles: er zijn geen documenten uit de kolonie zelf bewaard gebleven en de zee heeft een deel van de kust met de gebouwen opgeslokt.

Het mysterie berust niet op een wonder, maar op een gat in de bronnen. Het ongemakkelijke is dit: waar de gegevens ophouden, wil je dat gat vanzelf vullen met een mooi verhaal.