Jak z cudzych dzieci robiono Niemców

Selekcję prowadzono na podstawie wyglądu: mierzono czaszki, sprawdzano kolor oczu i włosów, a cechy oceniano według tabel. Dzieci uznane za odpowiednie odbierano rodzinom, z sierocińców oraz rodzicom wywiezionym do pracy przymusowej. Zgoda nie była wymagana.

Trzeci krok miał kluczowe znaczenie. Dziecku nadawano niemieckie imię, fałszowano akt urodzenia i zabraniano mówić w ojczystym języku. Młodsze dzieci szybko przestawiano na nowy język, starsze karano za każde słowo, a po roku lub dwóch wiele z nich przestawało pamiętać swoje wcześniejsze życie.

Rodziny zastępcze najczęściej niczego nie wiedziały: mówiono im, że są to sieroty z niemieckich osiedli. Wiele rodzin wychowywało je jak własne dzieci, a po wojnie właśnie one najbardziej sprzeciwiały się ich powrotowi.

Dokumenty celowo niszczono, a te, które ocalały, trafiły do różnych stref. Międzynarodowe służby szukały dzieci, opierając się na fragmentarycznych informacjach: cechach wyglądu, wieku i nielicznych zachowanych listach.

Dwa ostatnie punkty sprawiły, że poszukiwania stały się czymś więcej niż problemem technicznym. Powrót dziecka po kilku latach oznaczał odebranie go ludziom, których uważało za rodziców, i oddanie tym, których nie pamiętało. Decyzje podejmowano różnie i często były one niezwykle bolesne.

Łączną liczbę wywiezionych dzieci do dziś szacuje się w przybliżeniu, a rozbieżność między szacunkami jest duża. Udało się sprowadzić z powrotem mniejszą część dzieci, a wiele z nich poznało prawdę o sobie dopiero w dorosłości, przypadkiem, z dokumentów albo ze słów krewnych.

Dodatkową trudność stanowił fakt, że wiele dzieci w chwili odnalezienia mówiło już tylko po niemiecku. Nie można było rozpoznać ich po mowie ani po opowieści, więc pozostawało porównywać jedynie cechy wyglądu i fragmentaryczne zapisy.