Jüpiter'deki Bu Kırmızı Leke Ne?

Leke yaklaşık 1830'lu yıllardan beri kesintisiz olarak gözlemleniyor. 17. yüzyıl astronomları da aynı kuşakta koyu renkli bir oluşum tarif etmişti, ancak bunun aynı girdap mı yoksa onun öncülü mü olduğu hâlâ tartışmalı: kayıtlardaki boşluk fazla uzun.

Dünya'daki bir kasırga günlerce, en fazla birkaç hafta yaşar. Enerjisini sıcak okyanustan alır; karaya çıkar çıkmaz yakıtını kaybeder ve araziyle sürtünerek dağılır. Jüpiter'de ise hiç arazi yok: ne kıyı, ne dağ ne de katı bir yüzeyle sürtünme var.

Derinlik de önemli. Dünya'daki bir kasırganın bir tabanı vardır: altında okyanus, üstünde hava ve yaklaşık 15 kilometre kalınlığında bütün bir yapı. Jüpiter'in girdabı yüzlerce kilometre derine iner ve kütlesi kıyaslanamayacak kadar fazladır. Böyle bir kütleyi ne hızla döndürmek ne de hızla durdurmak mümkün: çok fazla eylemsizliği vardır.

Leke, birbirine doğru esen iki güçlü akıntının arasında sıkışmış durumda: biri üstte, diğeri altta. Bu akıntılar onu avuçlarının arasında kalem çevirir gibi döndürüyor ve dağılmasını engelliyor. Üstelik girdap, kendisine yaklaşan küçük fırtınaları yutarak onların enerjisini kendine alıyor.

Yine de küçülüyor. 19. yüzyılın sonlarında leke bugünkünden yaklaşık üç kat daha genişti ve son birkaç on yılda küçülmesi hızlandı. Bunun nereye varacağını kimse söyleyemiyor: belki yok oluşa, belki de daha küçük, istikrarlı bir boyuta.

Bu arada kırmızı rengin açıklaması en belirsiz konu. Büyük olasılıkla bunun nedeni, Güneş'in morötesi ışınımının aydınlattığı üst bulut tabakasındaki kimya. Renk tonu on yıllar içinde değişiyor: leke bazen neredeyse krem rengine kadar açılıyor, sonra yeniden koyulaşıyor.