Dlaczego w średniowieczu spano dwa razy w ciągu nocy

Historyk Roger Ekirch zebrał ponad pięćset wzmianek o „pierwszym” i „drugim śnie” - w pamiętnikach, protokołach sądowych, traktatach medycznych i wierszach. Ich autorzy niczego nie wyjaśniają: tak pisze się o czymś, co wszyscy rozumieją. Świadek odnotowuje, że usłyszał hałas „po pierwszym śnie” - i to wystarczało, by wiedzieć, o jakiej porze mowa.

Przerwa między snami nie była pusta. Modlono się, dokładano drew do ognia, naprawiano ubrania, rozmawiano w ciemności i zaglądano do sąsiadów przez podwórze. Francuzi mieli nawet osobne słowo na ten stan - dorveille, „senne czuwanie”.

Nie chodziło o nawyk, tylko o długość ciemności. Zimą noc trwała czternaście godzin i dłużej, a człowiek nie potrafi spać tak długo bez przerwy. Sen rozkładał się na całą noc i dzielił w połowie.

Na początku lat dziewięćdziesiątych Thomas Wehr z Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego zafundował ludziom długą noc. Przez miesiąc uczestnicy spędzali czternaście godzin w całkowitej ciemności - bez lamp, ekranów i zegarów.

Po kilku tygodniach ich sen podzielił się na dwie części. Człowiek zasypiał, spał około czterech godzin, budził się, przez godzinę lub dwie leżał w spokojnym półczuwaniu - a potem znów zasypiał. Nie było w tym lęku: poziom hormonów w tych godzinach przypominał raczej głęboki odpoczynek niż stan czuwania.

Mechanizm jest prosty. Melatonina powstaje, gdy jest ciemno; długa ciemność wydłuża to okno, więc sen nie musi mieścić się w jednym odcinku. Światło elektryczne zrobiło odwrotnie: zostaje około ośmiu godzin ciemności, a sen skupia się w jednym bloku.

Łatwo wyciągnąć efektowny wniosek: skoro spanie na dwie raty jest starsze, musi być lepsze, a nasze osiem godzin bez przerwy to wypaczenie. Jednak te same dane podpowiadają, że niekoniecznie.