Mısırlılar kedileri neden mumyaladı

Bunlar tek tek değil, toplu hâlde bulunuyor. Sakkara, Bubastis ve Beni Hasan'daki yeraltı mezarlarında paketler binlerce sayıda, üst üste yatıyordu. Ana dönem yaklaşık MÖ 7. yüzyıldan MS'in ilk yüzyıllarına kadar uzanıyordu: Hacılığın tapınaklara akın ettiği Geç Dönem, Ptolemaioslar dönemi ve Roma Mısırı.

Mantık basitti. Kedi, tanrıça Bastet'in; bazı yerlerde de Pahket gibi aslan başlı tanrıçaların hayvanıydı. Bir dileğin yerine ulaşması için aracı gerekiyordu ve mumya bir mektup gibi iş görüyordu: beden korunmuşsa hayvanın ruhu yolculuk edip dileği iletebilirdi. Hacı tapınağa geliyor, hazır bir mumya alıyor, rahip de onu yeraltı mezarına yerleştiriyordu, dilek gönderilmişti. Bütün döngü bunun etrafında dönüyordu: kediler tapınakta yetiştiriliyor, büyütülüyor, zamanı geldiğinde öldürülüyor, mumyalanıyor ve sarılıyordu.

Evcil hayvanlar da mumyalanıyordu ama bu nadir bir durumdu. En bilineni, Prens Tutmosis'in çok sevdiği kedisi Ta-miu'dur: onun için yazıtlı bir taş lahit oyulmuştu. Fark hemen görülür: evcil hayvanın ayrı bir tabutu ve adı vardır; adağınsa sargıları ve ortak çukuru.

Bugün mumyalar açılmıyor, taranıyor. Manchester'da 800'den fazla Mısır hayvan paketinin röntgen ve bilgisayarlı tomografiyle incelenmesi, ortaya çeşit çeşit bir tablo çıkardı.

Buna sahte demek en kolayı ama araştırmacılar kendileri böyle düşünmüyor. Daha olası açıklama, pakete kutsal hayvanla bağlantılı herhangi bir şeyin konmuş olması: yataklık, kabuklar, kafesten alınmış kum. Bir inanan için bu yeterli olmuş olabilir. Alıcının kandırılmış olması da göz ardı edilemez: bir pakete bakarak niyeti anlayamazsın.

Kesin olan başka bir şey var: boyut. Kediler neredeyse her zaman genç ve bazılarında boyun omurlarının yer değiştirdiği görülüyor; bu da kasıtlı öldürmenin işareti olarak yorumlanıyor. Hayvanların büyümesi beklenmiyor, talebi karşılamak üzere tedarik ediliyordu: bu bir mezarlık değil, tapınak çevresinde yürütülen bir üretimdi.

Her şey başladığı gibi sona erdi. 1890'da Beni Hasan yakınlarında bulunan kedi mumyalarından oluşan bir yük Liverpool'a getirildi ve gübre olarak açık artırmayla satıldı, Mısır'daki yeraltı mezarlarına özenle yerleştirilenlerle İngiliz tarlaları gübrelendi. Müzeler birkaç mumyayı aldı, geri kalanı toprağa karıştı.